Milyar Dolarlık Detaylar

Mart 2020. O zamanki ABD başkanı Trump’ın, BioNTech gibi mRNA aşısı üreten CureVac adlı bir Alman şirketiyle pazarlığa oturduğu haberleri çıktı. Söylentiye göre Trump yapacağı yüklüce bir yatırım karşılığı, CureVac’ın üreteceği aşıların öncelikli olarak ABD’ye gönderilmesi istedi. Bilginin doğruluğu tartışılsa da şirketin o zamanki yöneticisi ABD’den döndükten sonra işten atıldı. İzleyen günlerde, CureVac üreteceği aşıları herkese ulaştırmak istediğini bildiren bir açıklama yaptı. Dedikodular bir ileri bir geri devam ederken 10 ay geçiyor. Ocak 2021. Aynı tip aşıyı üreten BioNTech ve Moderna’nın mRNA aşılarının beklentilerin çok üstünde başarı göstermesi ile gözler tekrar CureVac’a çevriliyor.

CureVac’ın mRNA aşısının diğerlerine göre iki önemli avantajı olabileceği düşünülmüştü. Birincisi, şirket daha az miktarlarda daha etkili olacak bir aşı geliştirmeyi ve sonuç olarak daha fazla insana daha çabuk ulaştırmayı planlıyordu. CureVac aşısının ikinci avantajı ise daha yüksek sıcaklıklara dayanması olacaktı. Böylece aşıları soğuk zinciri kurmanın zorlu olduğu yerlere ulaştırabileceklerdi.

Diğer rakip biyoteknoloji şirketlerine oranla, CureVac aşı çalışmalarını uzunca bir süre sessizlik içinde ilerletti. Bu gizem, çok ciddi problemler yaratmaya başladı. CureVac klinik denemesine katılan pek çok kişi, “BioNTech gibi aşılarla çok yüksek oranda korunmak varken neden CureVac’ın henüz sonuçları belli olmayan -belki de hiç korumayan- aşısına güvenelim ki?” dediği için, firma çok sayıda gönüllüyü kaybetti. Gönüllülerin bir kısmı çalışmayı yarıda bırakıp BioNTech aşısı oldu. Daha sonra firma ve geride kalan gönüllüler arasında yaşanan iletişim sorunları, 3. faz denemesinin henüz sonuçlanmadan sekteye uğrayabileceği kaygılarını doğurdu.

Ama korkulan olmadı, düşünülenden az sayıda gönüllü üzerinde de olsa tamamlanan çalışmaların sonuçları sonunda Haziran 2021’in ortasında şirket tarafından duyuruldu:

CureVac aşısı SARS-COV2’ye karşı %47 koruma sağlıyor. Şirketin değeri %50 oranında düştü. Peki neden diğer mRNA aşıları %95 koruma sağlarken CureVac’ın mRNA aşısı %47 koruma sağladı?

Şirket’in ilk açıklaması geciken çalışmadan dolayı yeni varyantların ortaya çıkmasıydı. Halbuki BioNTech ve Moderna mRNA aşıları yeni koronavirüs varyantlarına karşı da en az %80, çoğunlukla ise %90 üzerinde koruma sağlıyordu. Şirketin açıklaması pek akla yatmadı. Kullandıkları aşıda bir problem olmalıydı. Aşının zaten iki tane temel bileşeni var: mRNA ve onun hücrenin içine girmesini sağlayan hücre zarına benzer bir yağ molekülü. Yağ molekülü tüm aşılar için hemen hemen aynıydı. Sorun bu da olamazdı. Geriye mRNA molekülü kalmıştı. mRNA’nın hazırlanması için CureVac farklı bir strateji mi uygulamıştı?

DNA ve RNA, her biri nükleotit olarak adlandırılan 4 küçük bazdan (harften) oluşur. DNA ve mRNA’da 4 bazdan sadece bir tanesi farklılık gösterir. DNA’da genetik olarak aktarılan timin (T) bazının, mRNA’daki karşılığı urasildir (U). (Eğer biri sorarsa mRNA’lar DNA’mıza girecek mi diye dersiniz, mRNA parçaları genetik olarak aktarılamıyor- urasil’in DNA’da yeri yok diyebilirsiniz). Urasilin kötü bir tarafı var: Bağışıklık sistemini uyarıyor, adeta orada bir yabancı madde varmış gibi davranmasını sağlıyor. Bu da çok ciddi yan etkilere neden olabiliyor. 2000’li yılların başında vücudumuzda urasil benzeri doğal bir nükleotid bulundu: “yalancı urasil”. Urasil ile aynı görevi görüyor ama bağışıklık sistemini uyarmıyor. Moderna ve BioNTech’teki aşı mimarları urasilin yan etkileri artıracağını düşünerek, doğal bir molekül olan yalancı urasil kullandılar aşılarında. CureVac ise urasil kullandı. Öngörülene uygun bir şekilde CureVac’ın yan etkileri çok daha fazla olduğu için düşük dozlarda aşılar yapıldı. Maalesef bu düşük dozlarda ise antikor üretimi ve koruyuculuk oldukça az çıktı. Bir de üstüne CureVac daha kolay dağıtılabilmesi için aşıları daha yüksek sıcaklıklarda tutmuştu. Aşılardaki mRNA molekülü belki de bu sıcaklıklara dayanamadığı için bozulmadan kalan aktif mRNA miktarı daha da düştü. Henüz CureVac aşısının neden başarısız olduğunu kesin olarak söylemek için erken olsa da, bu ve benzeri pek çok ufak tefek detaylar hayal kırıklığı yaratan sonuçların sebebi olabilir.

Her ne kadar CureVac firmasının fiyatı %50 düştüyse de, CureVac’ın aşı çalışması ileride çok daha sık kullanılacak mRNA aşılarının nasıl dizayn edilmesi ve edilmemesi gerektiğini göstermesi açısından çok değerli. Aynı zamanda bu başarısız çalışma diğer mRNA aşılarının ne kadar zorlu testlerden geçip piyasaya çıktığını göstermesi açısından biz kullanıcılar güven verici başka bir gösterge daha. Bilim insanları da bazen bir ileri bir geri gidiyor, ama geri gidişten ders çıkaranlar bir sonraki sefer iki adım birden ilerliyor. Size de bilim dolu, sağlık dolu güzel bir hafta dilerim sevgili okurlar. Sevgiler, saygılar @velivuraluslu

Yorum

Başa dön tuşu